Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
czwartek, 19 listopada 2026 06:54
Reklama
Jubileusz nadania praw miejskich Augustowowi

Wywiad z Jarosławem Szlaszyńskim

Podziel się
Oceń

Jarosław Szlaszyński jest byłym, wieloletnim starostą powiatu augustowskiego. Obecnie sprawuje mandat radnego rady powiatu oraz piastuje funkcję kierownika augustowskiej KRUS. Jarosław Szlaszyński przyczynił się walnie do rozwoju powiatu augustowskiego, gdyż to w okresie jego kadencji przeprowadzono wiele istotnych inwestycji w Augustowie i pozostałych gminach naszego powiatu. Ale jest on przede wszystkim wybitnym historykiem. Już w najbliższą niedzielę, tj. 17 maja 2026 roku, w Augustowie obchodzona będzie 469. Rocznica nadania praw miejskich naszemu miastu. W związku z tym przypominamy nasz wywiad z Jarosławem Szlaszyńskim, w którym znakomity historyk opowiedział nam o założeniu Augustowa oraz jego początkach.
Na zdjęciu: Jarosław Szlaszyński.
Na zdjęciu: Jarosław Szlaszyński.

Autor: Autor zdjęcia: Bartosz Lipiński.

Bartosz Lipiński

Zapowiedź autora artykułu:

Jak powstał Augustów i jak wyglądały jego początki?

Niedługo będziemy obchodzić 469. Rocznicę nadania praw miejskich Augustowowi, choć historycy spierali się nad tą datą.

-Augustów otrzymał prawa miejskie 17 maja 1557 roku. Data ta nie rozpoczyna jednak dziejów miasta, lecz kończy proces jego lokacji. Augustów został założony w trójstyku granic: Korony, Litwy i Prus. Granica pomiędzy Koroną i Litwą przebiegała na rzece Netcie. Tereny położone na północ i wschód od niej, np. obecny cmentarz, szpital, plaża miejska, osiedle Przylesie, część Baraków, Lipowiec i Koszary należały wówczas do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ówczesna Rzeczypospolita składa się bowiem z dwóch organizmów: Korony i z Litwy. Na zachód od Janówki, Rutek, Jeziorek rozciągały się już zależne od Rzeczypospolitej Prusy Książęce. Zygmunt August uznał, że aby ten teren pograniczny ożywić, należy założyć silny ośrodek miejski. Augustów, który otrzymał prawa miejskie 17 maja 1557 roku, istniał już wcześniej, a nadanie praw świadczyło o powodzeniu lokacji. Przez długi czas historycy próbowali ustalić, kiedy gród nad Nettą został założony. Przez wiele lat przyjmowano rok 1555 za początek miasta. Skąd się wzięła ta data?

Wybitny polihistor Jerzy Wiśniewski, który spędził w Augustowie wczesną młodość i jeszcze jako młodzieniec badał akta parafialne, wyliczył tę datę. Doszedł do tego na podstawie dokumentu z 1564 roku, który mówił, że Augustów miał jeszcze 3 lata zwolnienia podatkowego, tzw. wolnizny, inaczej woli, która kończyła się w roku 1567. W analizowanym dokumencie odczytał, że Augustów został założony na woli dwunastoletniej, a więc mógł korzystać przez dwanaście lat ze zwolnienia podatkowego, odjął ten okres i otrzymał rok 1555. I ta data przez wiele lat funkcjonowała w literaturze naukowej. Badając dzieje innych miast w naszym regionie nie spotkałem się nigdzie z tym, aby miasto uzyskiwało tak długi okres wolnizny. Inne ośrodki miejskie otrzymywały zwolnienie z podatków na okres dziesięciu lat, czyli były zakładane na dziesięcioletniej woli. Mocno mnie to zastanowiło. Skrupulatnie przeanalizowałem dokument dotyczący Augustowa i wówczas okazało się, że Augustów był założony na woli dziesięcioletniej, zaś profesor Wiśniewski źle odczytał zapis.

Gdy odejmiemy od roku 1567 dziesięć lat, otrzymujemy rok 1557, czyli datę nadania praw miejskich. Stało się jasne, że nie można roku 1555 uznawać za początek miasta. W międzyczasie profesor Józef Maroszek, który jest najwybitniejszym znawcą Podlasia w okresie staropolskim, odnalazł dokument mówiący, że 14 maja 1551 roku w Augustowie została uposażona parafia rzymsko-katolicka, a 15 maja 1553 roku prawosławna. Przybyły nowe interesujące fakty, ale ostatecznie także i one nie przesądzały o początkach Augustowa. Wyjaśnienie zagadki znalazłem podczas kwerendy w 1997 roku w archiwum w Wilnie. W aktach kapituły wileńskiej udało mi się wyszukać informację, która mówi, że decyzja o założeniu miasta zapadła w 1550 roku.

Jak potoczyły się pierwsze wieki istnienia Augustowa z punktu widzenia mieszkańców miasta i jego rozwoju?

-Dzieje Augustowa można podzielić na wyraźne etapy. W pierwszym tuż po założeniu miasto August lub miasto Augusta, bo tak je pierwotnie nazywano, rozwijało się bardzo pomyślnie. Świadczy o tym źródło z 1564 roku, mówiące o grodzie nad Nettą: „tak wielka osada miasta Augusta” czy relacja Aleksandra Gwagnina, który zanotował, że miasto „szerokim rozciągiem idzie”. Ten dynamiczny rozwój przerwał potop szwedzki, który w latach 1655-1660 doprowadził Augustów do ruiny. Kolejny cios zadała miastu epidemia dżumy w latach 1709-1711 w czasie wojny północnej. Liczba mieszkańców Augustowa liczącego przed potopem prawie 2 tysiące spadła do 154 ludzi w samym mieście i 402 w całej parafii. Wiek XVIII to okres odbudowy po zniszczeniach. Miasto uzyskało poziom sprzed potopu dopiero u schyłku Rzeczypospolitej, tuż przed zaborami. Najszybszy okres w rozwoju Augustowa przypadł na pierwszą połowę XIX wieku w czasach Królestwa Polskiego związanego unią personalną z Rosją. Nasze miasto było wówczas tytularną stolicą województwa augustowskiego, a potem guberni augustowskiej, przeżywało szybki rozwój gospodarczy i ludnościowy.

Zadecydowały o tym inwestycje centralne: przeprowadzenie traktu petersburskiego – najważniejszej drogi bitej i budowa Kanału Augustowskiego -najważniejszej inwestycji gospodarczej państwa. Augustów wszedł do grona najważniejszych dziesięciu miast Królestwa. Ponieważ jednak w związku z rozwojem kolei trakt stracił na znaczeniu, a kanał nie został wykorzystany gospodarczo, Augustów znalazł się na peryferiach rozwijających się ośrodków przemysłowych i począwszy od drugiej połowy XIX wieku wchodził w okres zastoju. Był typowym miastem powiatowym. Po raz drugi zyskał szansę rozwoju po odzyskaniu niepodległości w okresie międzywojennym, gdy elity 1 Pułku Ułanów Krechowieckich i środowiska nauczycielskie doprowadziły do turystycznego wypromowania miasta jako letniej stolicy Polski. Niestety ten okres wzrostu przerwała druga wojna światowa.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Bartosz Lipiński.

Więcej o autorze / autorach:

Napisz komentarz

Komentarze

Temperatura: 6°C Miasto: Augustów

Ciśnienie: 984 hPa
Wiatr: 22 km/h

Reklama
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 1
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 2
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 3
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 4
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 5
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 6
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 7
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 8
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 9
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 10
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 11
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 12
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 13
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 14
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 15
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 16
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 17
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 18
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 19
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 20
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 21
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 22
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 23
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 24
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 1 Strona nr 1
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 2 Strona nr 2
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 3 Strona nr 3
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 4 Strona nr 4
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 5 Strona nr 5
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 6 Strona nr 6
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 7 Strona nr 7
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 8 Strona nr 8
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 9 Strona nr 9
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 10 Strona nr 10
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 11 Strona nr 11
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 12 Strona nr 12
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 13 Strona nr 13
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 14 Strona nr 14
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 15 Strona nr 15
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 16 Strona nr 16
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 17 Strona nr 17
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 18 Strona nr 18
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 19 Strona nr 19
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 20 Strona nr 20
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 21 Strona nr 21
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 22 Strona nr 22
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 23 Strona nr 23
Miesięcznik Przegląd Powiatowy nr 10 z dnia 29 paź - strona 24 Strona nr 24
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: Miśka Treść komentarza: Masz rację, młodzi teraz żyją w innym świecie, innym Augustowie. Cieszę się, że mam już odchowane dzieci. W tym momencie bym się nie zdecydowała. Koszty Augustowskiego życia to jakaś masakra. Zarobki marne, miejsca pracy marne, możliwości rozwoju marne...Dobrze się żyje tylko tym co są w swoim kółeczku wzajemnej adoracji... wiadomo, którzy to ludzie... wciskają nam kit, jak tu jest cudownie, a nasze cudowne miasto zamiast odzyskiwać blask - niszczeje... Data dodania komentarza: 17.11.2026, 08:41 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: Mieszkanka Treść komentarza: Póki co (i mam nadzieję, że tak pozostanie), mamy państwo świeckie, a miejsce publiczne nie powinno służyć do tego typu praktyk. Mogą się zebrać w kościele lub w lokalu prywatnym i modlić się do woli. A hipokryzja to kolejny obszerny temat. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 07:09 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Mapa porodówek do likwidacji Treść komentarza: Minister zdrowia powiedział wyraźnie żeby oddzial był rentowny musi się tam odbywać 700 porodów rocznie, co daje dwa porody dziennie. Przecież w chwili obecnej to jest nie realne. Mapa została już dawno podana do publicznej wiadomości. Wystarczy sprawdzić. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 05:33 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: didżej_Maniek Treść komentarza: Od tego są świątynie, a nie publiczne place. To miejsca specjalne przeznaczone na modły. Albo trzeba zgłosić oficjalne zgromadzenie. Inaczej to jest zbiegowisko, które policja powinna rozpędzić za zakłócanie porządku, niezależnie od wyznania, którego nikt nikomu nie broni. Data dodania komentarza: 17.11.2026, 01:40 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Nadzieja dla Augustowa w imigrantach? Treść komentarza: Trend wyludniania się Augustowa skutkować będzie sytuacją, iż młodych ludzi będzie coraz mniej w Augustowie. W niedalekiej przyszłości najwięksi przedsiębiorcy działający w Augustowie będą mieli coraz większy problem z pozyskaniem pracowników w miejsce odchodzących na emeryturę. No, chyba że imigranci z Ameryki Południowej, Afryki bądź dalekiego Wschodu sprowadzą się do Augustowa i zasilą szeregi kadry pracowników liniowych. Ukrainców niebawem będzie jak na lekarstwo w związku z potężnie wyniszczającą naród ukraiński wojną z putinowską onucą. Natomiast Białorusini mają i będą mieli poważne problemy z możliwością pracy w Polsce z uwagi na bezwzględny reżim Łukaszenki i ewentualne ryzyko uskuteczniania na terenie Polski działań hybrydowych na rzecz federacji rosyjskiej. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 23:24 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: Młodym ludziom nie przeszkadza Treść komentarza: To oznacza że cała Polska się wyludnia ? Oczywiście, że porodówka jest do zamknięcia w perspektywie najbliższych lat, nikt nie będzie jej utrzymywał w oczekiwaniu na 1 poród w miesiącu, bo do tego idzie. Teraz jest niespełna 100 urodzeń w roku, za chwilę będzie 20 i mniej. Młodzi ludzie żyją chyba w innym świecie. Ale tej tendencji nic już nie odwróci. Błędy popełniono wcześniej. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 19:56 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: ooloo Treść komentarza: Na temat morale tego jegomościa może wiele wyjawić pewna "dama" z Wydziału Komunikacji w Starostwie. Trochę kompromatów chyba jest panie plebanie. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 15:32 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Zdumiony jak 6 zeta Treść komentarza: Podmiot zewnętrzny prowadzi oddział szpitalny i lekarz z tej spółki popełnia błąd. Odszkodowanie za popełniony błąd płaci szpital, a nie spółka. Wypada mieszkańców poinformować czy spółka jeszcze istnieje, czy dyrektor szpitala lub zarząd powiatu wystąpi z regresem do spółki lub lekarza? Dlaczego ubezpieczenie było tak niskie, że nie pokryło odszkodowań? Nie wystarczy upadku szpitala tłumaczyć wyłącznie wyrokami sądowymi, bo to nie sądy doprowadziły do katastrofy finansowej. Było chyba coś nie tak z zabezpieczaniem błedów medycznych, bo takie zawsze się moga pojawić. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 08:19 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: To gwarantuje konstytucja Treść komentarza: W Polsce jest wolność wyznania. Muzułmanie też mogą się modlić gdzie chcą. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 21:59 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Augustowski niż demograficzny vs gazetkowo-fejsbukowy roZwój Augustowa Treść komentarza: Augustow wyludniałby się jeszcze szybciej i niż demograficzny byłby jeszcze wyższy, gdyby nie funkcjonowanie w Augustowie BAT i stoczni jachtowych. Ci przedsiebiorcy dają w sumie kilka tysięcy miejsc pracy dla mieszkańców Augustowa i okolicznych gmin i tym samym utrzymują stan, w którym Augustów jest jeszcze miastem, a nie dużą wią. PS Nie wspominając o wielu miejscach pracy w augustowskim ratuszu i miejskich jednostkach organizacyjnych.🙃 Data dodania komentarza: 15.11.2026, 13:07 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: Wyludniający się Augustów pod rządami Nasze Miasto-PiS Treść komentarza: Augustów wyludnia się w szybkim tempie wskutek czego liczba urodzeń w augustowskim szpitalu powiatowym stale będzie malała. W związku z powyższym oddział położniczy w kolejnych latach będzie generować dla augustowskiego szpitala jeszcze większe koszty niż ma to miejsce obecnie. Kierownictwo szpitala powinno zlecić wykonanie audytu profesjonalnemu podmiotowi zewnętrznemu, wyciągnąć wnioski z audytu i wdrożyć plan naprawczy. Tak na marginesie - dyrektor szpitala na pewno nie powszstrzyma postępującego z roku na rok trendu związanego z coraz szybszym wyludnianiem się Augustowa. Data dodania komentarza: 15.11.2026, 12:47 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: didżej_Maniek Treść komentarza: A gdyby to była grupa muzułmanów modląca się pod pomnikiem, to coś byś napisał? dla mnie to też byłoby tzw. zbiegowisko i bez zgody na zgromadzenie w miejscu publicznym podlega rozwiązaniu. Ty nie byłbyś w tym przypadku takim obrońcom, co? Data dodania komentarza: 15.11.2026, 02:49 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: żaba Treść komentarza: Proboszcz Wojtek podsyca temat i robi wszystko swoją gatką aby kościół omijać. Data dodania komentarza: 14.11.2026, 10:30 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Taki głupi trend Treść komentarza: W Polsce tak jest, szykanuje się ludzi za wiarę, wyśmiewa, chociaż nikomu nic złego nie robią. Data dodania komentarza: 14.11.2026, 07:07 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Ooo Treść komentarza: Dokładnie. Skoro też sam rezydent pozwala na samowolę w internecie wetując kolejną ustawę - to dalej będą ziać jadem. Zbliżają się wybory, muszą mieć "wolność" w wylewaniu fake newsów, kreacji AI i epitetów. I na razie właśnie im to dał. Więc grunt to..... wylać choć trochę jadu a potem pójść się pomodlić. I wszystko jasne! Data dodania komentarza: 13.11.2026, 22:40 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Ooo Treść komentarza: Nie to jest problemem. I niech sobie się modlą w jakiej chcą intencji. Problemem jest to, że po modlitwie czy mszy część siada przed komputerem i zaczyna wylewać swoje frustracje polityczne w sposób, który realnie dotyka innych i obnaża ich własny poziom (braku edukacji i czasem zwykłego człowieczeństwa). Powiedzenie "modli się pod figurą a diabła ma za skórą" niestety ciągle aktualne. To nazywa się hipokryzja. Data dodania komentarza: 13.11.2026, 22:21 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Hasło postaw na siebie Treść komentarza: To chyba w całej Polsce młodzi perspektyw nie widzą... Bo niż taki sam wszędzie. Spójrzcie prawdzie w oczy, młodzi po prostu nie chcą brać odpowiedzialności za drugiego człowieka i za rodzinę. Data dodania komentarza: 13.11.2026, 21:35 Źródło komentarza: Augustowski szpital tonie w długach? Radni żądają planu naprawczego Autor komentarza: ooloo Treść komentarza: Nie wierzący kropki już dawno połączyli i od zabobonu odstąpili. Data dodania komentarza: 13.11.2026, 16:19 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: ooloo Treść komentarza: Nie muszą. Nie wierzę.. Data dodania komentarza: 13.11.2026, 15:31 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego Autor komentarza: Karma Treść komentarza: Tak a niewierzący nie łączą kropek kiedy trzeba. Gubią życiowe wątki. Data dodania komentarza: 11.11.2026, 21:50 Źródło komentarza: W Augustowie odbywają się modlitwy za prezydenta Karola Nawrockiego
Reklama